Vrije grond!
Over ruimte die je niet kunt plannen
Ruigoord bestaat ruim vijftig jaar. Verscholen in het Amsterdamse havengebied ligt de oudste vrijplaats van Nederland, een culturele vrijhaven die sinds 1973 stand houdt midden in de oprukkende industrie en haven van Amsterdam. Al die jaren voert Ruigoord een politieke queeste voor creatieve vrijheid en vrijdenken. De andere langlopende vrijplaats van Amsterdam, ADM, tegenwoordig ook wel bekend als Het Groene Veld, kent ook zijn uitdagingen. Sinds de ontruiming van het gekraakte originele terrein in de Amsterdamse havens in 2019 hebben de ADM-ers een nieuw onderkomen gevonden aan de noordkant van de stad.
Ook in Groningen wordt gestreden voor creatieve vrijheid en anders denken. Denk aan het Betonbos, dat in 2024 werd ontruimd, Suiker, Trav12 en de Biotoop. Plekken die steeds opnieuw moeten bewijzen dat ze mogen bestaan. De reden is steeds dezelfde: de grond is nodig voor andere doeleinden. Zodra een plek economisch waardevol wordt, moet de vrije ruimte wijken.
En dat terwijl mensen deze plekken opzoeken juist omdat ze anders zijn. Omdat je er kunt maken zonder dat het iets hoeft op te leveren. Omdat je er kunt zijn zonder dat je iets hoeft te worden. Plekken waar de waarde niet wordt afgemeten aan rendement, maar aan wat ze losmaken in mensen. Ze werken buiten de gebaande paden, voldoen niet aan de wens om meetbaar economisch waardevol te zijn en wet- en regelgeving staat soms in de weg van wat iedereen intuïtief aanvoelt.
VRIJE GROND! was in mei 2026 een samenkomst tussen broedplaatsers, stadsmakers, ambtenaren, kunstenaars en beleidsmakers uit Groningen en Amsterdam. Een avond over plekken die bestaan buiten of aan de rand van het bestaande systeem: broedplaatsen, vrijplaatsen, bruisplekken.
Met tafelgesprekken, herinneringen uitwisselen, interventies en kunst willen we elkaar inspireren, vraagstukken onderzoeken en samen perspectieven creëren voor een stad vol broedplaatsen die impact maken.
Deze avond ging niet over een oplossing, maar over verschillende perspectieven die elkaar aanscherpen. Dat is de kracht van de plekken waar we het over hebben en van de mensen die er graag toeven.
VRIJE GROND! was ontworpen als laatste evenement bij SuikerBiedtPlek, als afsluiting van de plek, niet van het gesprek. De gesprekken laten zien dat er in Groningen een groot verlangen bestaat naar meer gedeelde kennis, meer verbinding tussen initiatieven en een sterker gezamenlijk verhaal richting beleid en politiek.
Het concrete vervolg is een zine over VRIJE GROND!, die Jobbe Holtes samen met kunstenaar Anne Mérat maakt. Het magazine brengt de opbrengsten van de avond samen met bredere verhalen over vrije ruimte in Groningen en Amsterdam: wat er groeit op plekken die je niet kunt plannen, wie daarvoor strijdt en waarom dat de moeite waard is. Over vrijheid en invloed op je leef- of maakplek.
VRIJE GROND! was het startpunt voor een renovatie lied voor Trav12, onder begeleiding van kunstenaar Libia Castro. Teksten zoals “Durf los te laten.” “Vrij om spelend te leven.” “Wat gebeurt er als we niks doen?” vormen een basis voor nieuw werk van Libia & Olafur die zich bezig houden met de Creative Commons van Groningen.
"Omarm problemen om er met plezier naar te kijken."
Bart Stuart, Independent artist